Tekenen met een goed gevoel

Het tweejaarlijkse A&O-fondsenfestival, dat plaatsvond op 4 oktober 2018 in het congrescentrum Den Bosch, leek de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), de Unie van Waterschappen (UvW) en het Interprovinciaal Overleg (IPO) een prima gelegenheid om personeels- en organisatiemensen uit de ambtelijke wereld te vertellen dat ze aan de slag kunnen en moeten met de Wnra. Het is januari 2020 voor je het weet. Over een uur begint de eerste editie van de Wnra-congresworkshop, maar eerst vertellen Rianne Becht en Gertje van den Brink over implementatie van de Wnra bij de provincies en Noord-Brabant in het bijzonder.

We lopen op schema, en we hebben er in Noord-Brabant ook voor gekozen om het langs twee sporen dus te doen. Dus dat is ten opzichte van andere provincies... Bijzonder is misschien een groot woord, maar wij zetten daar gewoon heel erg op in. Dus er wordt veel mankracht vrijgemaakt, zeg maar, voor het project bij ons.

Wij schrijven challenges uit, zo noemen we dat dan met een populair woord, eh van nou jongens we staan voor de uitdaging dat we al  - we hebben 1200 medewerkers om en nabij - die wij een arbeidsovereenkomst gaan aanbieden waar we graag een handtekening onder zouden zien. En we hebben ons ook als doel gesteld dat iedere medewerker dat ook inderdaad gaat doen en zich daar dan ook goed bij voelt.

En arbeidsvoorwaardelijk verandert er door de omzetting niets; ze blijven ambtenaar, laat dat duidelijk zijn. Dat denken sommige mensen natuurlijk ook wel eens.
Dat klopt. Nee, het blijft gewoon he: Ambtenarenwet is weliswaar niet meer 1929, maar 2017 staat er nu achter. En daar zijn nog steeds aparte dingen geregeld he, over het melden van nevenactiviteiten, ja, dat soort zaken.

Ja, neveninkomsten, integriteit, de ambtseed of de ambtsbelofte blijft ook gewoon, dus in die zin verandert er niks.

Denk aan een subsidieverordening waarin sprake is van de ambtenaar die is aangesteld die besluiten mag nemen om een subsidie wel of niet toe te kennen. Dat is natuurlijk een hele...

Die is niet meer aangesteld!

Nee hij is straks niet meer aangesteld, precies! Dus je zal ook alle andere verordeningen door moeten om te kijken of ze niet moeten wijzigen, of daar niet van dat eenzijdige taalgebruik sprake is.

De grootste uitdaging zit voor ons denk ik toch straks op die arbeidsovereenkomst die wij aanbieden. Daar waar de 2 sporen eigenlijk samenkomen.

Meer dan techniek

Rianne is programmamanager Wnra bij het IPO en adviseur van de werkgeversdelegatie bij de cao-onderhandelingen. Gertje is projectleider implementatie Wnra voor de provincie Noord-Brabant. Rianne heeft Gertje gevraagd voor de workshop tijdens het festival omdat ze in Noord-Brabant ‘mooi bezig zijn’. Dat slaat niet alleen op het tempo waarmee Brabant de zaken aanpakt, maar ook op de inhoud. Hier is men aan de slag langs twee sporen. Het werd de titel van de workshop.

In het kort komt het erop neer dat Noord-Brabant niet kiest voor een puur juridisch-technische implementatie van de Wnra. “Je hebt de omzetting van publiek- naar privaatrecht, de aanpassing van regelingen, systemen en processen. Maar er is ook een mensenkant”, legt Gertje uit.
“De Ambtenarenwet wijzigt met de Wnra, maar daarvoor hebben we het steeds gedaan met de wet uit 1929. Dat vlak je niet zomaar uit. Wie bij de gemeente kon gaan werken, had het in veel families ver geschopt. Het ambtenaar zijn gaf trots, status en vastigheid. Voor veel mensen ligt dat nog altijd gevoelig. Daarom benadrukken we ook dat met de Wnra de formele rechtspositie verandert, maar het ambtenaarschap blijft. Er is straks nog steeds een Ambtenarenwet en nog steeds een eed of belofte.”

Een strikt technische omzetting van de eenzijdige publiekrechtelijke aanstelling naar een tweezijdige private overeenkomst kent juridische haken en ogen, maar belangrijker is nog dat daarmee een kans gemist zou worden om samen met de medewerkers een belangrijk moment te markeren.

Wnra congrescentrum

“Voor werknemers verandert er weinig tot niets, de arbeidsvoorwaarden blijven ongewijzigd of verbeteren met de nieuwe cao. Maar we gaan voortaan wel een echte tweezijdige relatie met elkaar aan en daarvoor zien we graag iedereen tekenen. We hebben onszelf tot doel gesteld straks alle twaalfhonderd provinciemedewerkers een arbeidsovereenkomst aan te bieden. We willen komend jaar alle personeelsdossiers checken en zorgvuldig – ook de meer verborgen - arbeidsvoorwaarden vaststellen. Die arbeidsvoorwaarden komen terug in het contract. Daarmee kan iedereen zien dat er feitelijk niets verandert.”, aldus Gertje.

Een ‘echte’ cao

De provincies zijn vrijwel direct nadat de Wnra eind 2016 door de Eerste Kamer was aangenomen van start gegaan met de voorbereiding van de implementatie. Er is een gezamenlijk projectplan opgesteld met een duidelijke tijdlijn en er is inmiddels een modelarbeidsovereenkomst opdat niet alle twaalf provincies het wiel hoeven uit te vinden. De twaalf projectleiders komen iedere maand bij elkaar om de voortgang te bespreken. Rianne: “Wat dat betreft hebben wij het een stuk makkelijker dan de gemeenten die met driehonderdtachtig zijn.”

Het IPO is inmiddels een werkgeversvereniging in privaatrechtelijke zin geworden. Deze vereniging kan nu voor de twaalf provincies met de bonden onderhandelen over een echte cao volgens de Wet op de cao. Een aantal werkgevers, die nauw verwant zijn aan de provinciale sector, hebben het IPO gevraagd ook namens hen te onderhandelen en aangegeven partij bij de cao te willen worden. Dit zijn werkgevers die nu ook de provinciale rechtspositie volgen.

Onder de Wnra vervalt het publiekrechtelijke bezwaar en beroep bij arbeidsconflicten, maar gaan de privaatrechtelijke regels gelden. Voortaan moet een ontslagverzoek vooraf de toets der kritiek kunnen doorstaan van het UWV of zal de kantonrechter zich erover uitspreken. Naast een wettelijke transitievergoeding kan de rechter ook bepalen dat een aanvullende ‘billijke vergoeding’ op zijn plaats is. Naar de inschatting van de programmamanager en de projectleider wordt ontslag niet makkelijker en zullen procedures straks kritischer bekeken en sneller afgehandeld worden.

In de CAP (Collectieve Arbeidsvoorwaarden Provincies) – de oude provincie-cao die eigenlijk geen cao was – waren sommige dingen anders geregeld dan onder het Burgerlijk Wetboek. Rianne noemt het vakantieverlof dat langer opgespaard kon blijven en een ruimere overlijdensverlofregeling. “Die regelingen nemen we gewoon mee naar de nieuwe situatie”, zegt ze. Tijdens de workshop blijkt dat er in de cao-onderhandelingen wel gekeken wordt of er door dit soort mechanismen geen onredelijke stapeling van plussen ontstaat, want daar was het niet om begonnen.

Losse eindjes

Door invoering van de Wnra verandert ook de inrichting van de medezeggenschap. De formele positie van het georganiseerd overleg (GO) vervalt en de ondernemingsraad (OR) krijgt een prominentere plek. Tijdens de workshop wordt van verschillende kanten benadrukt dat werkgevers vertrouwde gesprekspartners nu niet meteen de deur hoeven wijzen.

De veranderende wettelijke grondslag zorgt er dus voor dat nog wel wat losse eindjes in de cao-onderhandelingen te verknopen zijn. Dat gaat onder meer over het opnieuw vormgeven van de medezeggenschap in gesprek met vertrouwde partners en hoe om te gaan met geschillen.

De uitgebreide beschrijvingen van disciplinaire maatregelen uit de oude situatie gaan verdwijnen, maar of er bijvoorbeeld iets geregeld moet zijn voor mediation en of er ontslagcommissies moeten komen is nu nog onderwerp van gesprek. En dan moet er in de sector provincies ook nog een ‘cao’ voor 2019 onder de huidige regels worden vastgesteld.

Toch verwacht men in november tot een onderhandelaarsakkoord te komen en een akkoord van de achterbannen te hebben voor het einde van het jaar. Pas dan hebben de Wnra-projectleiders van de provincies het definitieve materiaal in handen om technisch te gaan implementeren. En dat is nog helemaal afgezien van het ‘tweede spoor’ waarin Noord-Brabant een voorhoederol vervult.

Drie groepen

Gertje is nu fulltime bezig met de implementatie en heeft voor de ‘menselijke kant’ van de invoeringsoperatie een procesbegeleider naast zich gekregen. Ze werken in coproductie. “Wij krijgen daarbij hulp van studenten toegepaste psychologie/ HRM van de Fontys Hogeschool in Eindhoven. In de vorm van zogenoemde ‘challenges’ vragen we ze na te denken over onderdelen van het implementatieproces en hoe ze die zouden aanpakken.”

Vorig jaar is in een eerste challenge door studenten HRM van de Avans Hogeschool in Breda onderzocht hoe men tegenover het gelijktrekken van de rechtsposities in publieke en private sector staat, een soort nulmeting. “Daar kwamen drie groepen uit naar voren. De voorstanders: ‘hadden we eerder moeten doen!’ De neutralen: ‘ik weet niet wat het inhoudt’. En de tegenstanders: ‘kom niet aan mijn rechten!’”.

De eersten zijn de ambassadeurs, de tweede groep is met informatie en communicatie te winnen. “De Fontys-studenten zullen ons helpen een Wnra-toer door onze provincietoren te organiseren. De toer doet alle domeinen aan en in een Pop-Up Café kunnen mensen met elkaar in gesprek over de veranderingen.”

Tekenen met een goed gevoel

De tegenstanders zijn het moeilijkst te bereiken. Zij zijn vooral bang om rechten te verliezen of menen dat ze kwetsbaarder worden voor politieke willekeur. “’Ik ben straks makkelijker te ontslaan als de gedeputeerde niet blij met mij is’, hoor je dan. Natuurlijk zullen we aangeven dat er ‘objectief’ geen verslechtering plaatsvindt. Maar het gaat ook om het gevoel en de cultuur. ‘Waarom gaan politieagenten, militairen en rechters bijvoorbeeld niet mee in de Wnra? Zijn zij meer dan wij?’ Voor de rechters gaat het om het beginsel van de scheiding der machten en voor politie en militairen om het geweldsmonopolie van de overheid. Het is een politiek besluit dat je wel kunt uitleggen, maar dat niet altijd overtuigt. Nog zoiets: ontslag mag in het bedrijfsleven goed geregeld zijn, bij de overheid hebben we geen ontslagcultuur. Krijgen wij die ontslagcultuur nu ook?”

Komend jaar zullen de projectleiders implementatie het dus druk hebben met het organiseren van de aanpassing van regels, systemen en processen, met de opleiding van HR-adviseurs en het op orde brengen van personeelsdossiers als daadwerkelijk getekend gaat worden voor een nieuwe arbeidsovereenkomst. Michiel Drucker van de VNG vat de operatie in de drukbezochte eerste Wnra-workshop tijdens het A&O-fondsenfestival bondig samen: “alles blijft hetzelfde, maar dan anders.”

Noord-Brabant heeft de lat voor zichzelf nog wat hoger gelegd. Hier wordt de juridisch-technische omzetting niet alleen begeleid met doelgroepgerichte communicatie, maar zal er ook ruimte zijn voor het bespreken van de gevoels- en cultuurkant. Gertje: “ Wat betekenen de veranderingen voor mijn positie, maar ook: wat betekenen ze voor het ambtenaarschap? Dat moet samenkomen in een arbeidsovereenkomst waarvoor onze mensen met een goed gevoel tekenen. Dat is de grote uitdaging waarvoor wij staan.”