Zbo's: hoe zit het?

Zelfstandige bestuursorganen (zbo’s) hebben een bijzondere positie binnen de Rijksoverheid. Ze oefenen openbaar gezag uit en kunnen dus eenzijdig rechten en plichten van burgers wijzigen. Daarnaast is een zelfstandig bestuursorgaan niet ondergeschikt aan de minister en geldt beperkte ministeriële verantwoordelijkheid.

Voor de implementatie van de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) is het van belang te weten welke vorm uw zbo heeft. Meestal valt dit af te leiden uit de wet- en regelgeving. Met vragen over wat de Wnra betekent voor uw zbo, kunt u terecht bij het vakdepartement waaronder u valt. Een overzicht van zbo’s treft u aan in het zbo-register. Bent u een zbo die onderdeel is van de sector Rijk of de sector Rijk volgt? Dan kunt u voor meer informatie terecht bij het Kennispunt Nieuwe Rechtspositie.

Verschillende soorten zbo’s

Er zijn publiekrechtelijke en privaatrechtelijke zbo’s met diverse taken en grootte. Een publiekrechtelijk zbo maakt in beginsel deel uit van de rechtspersoon Staat, maar kan ook een eigen rechtspersoonlijkheid hebben. Beide varianten worden overheidswerkgever in de zin van de nieuwe Ambtenarenwet 2017. Privaatrechtelijke zbo’s (bijv. een stichting) hebben een eigen rechtspersoonlijkheid. Als een privaatrechtelijke zbo als kerntaak het uitoefenen van openbaar gezag heeft, wordt het in de zin van de Ambtenarenwet 2017 een overheidswerkgever.

Voorbeelden soorten zbo’s:

  • Publiekrechtelijke zbo’s die onderdeel zijn van de Staat der Nederlanden (Kiesraad, Autoriteit Consument en Markt);

  • Publiekrechtelijke zbo’s met een eigen rechtspersoonlijkheid (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers);

  • Privaatrechtelijke zbo’s die voltijds openbaar gezagtaken uitoefenen (Fonds Podiumkunsten);

  • Privaatrechtelijke zbo’s die naast hun openbaar gezagtaken ook nevenfuncties vervullen (Stichting Vakopleiding Automobiel- en Motorrijwielbedrijf).