Ambtenaarschap

De Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) regelt dat ambtenaren straks zoveel mogelijk dezelfde rechtspositie krijgen als werknemers in het bedrijfsleven. De ‘ambtelijke status’ verdwijnt echter niet en ook het begrip ‘ambtenaar’ blijft bestaan.  

De speciale status van ambtenaren blijft

De ‘ambtelijke status’ en ook het begrip ‘ambtenaar’ verdwijnen niet. Iedere medewerker in dienst van een overheidswerkgever blijft ambtenaar. De overheid is en blijft een bijzondere werkgever, omdat zij er is voor het algemeen belang. Dit vraagt om medewerkers die goed kunnen omgaan met de publieke taak en verantwoordelijkheid van de overheid. Dat het werken voor de overheid bepaalde eisen stelt aan de medewerker verandert dus niet. Daarom blijven de medewerkers ambtenaren en komt er voor een grote groep ambtenaren een nieuwe Ambtenarenwet; de Ambtenarenwet 2017.

Wat houdt de nieuwe Ambtenarenwet in?

In de Ambtenarenwet 2017 blijven onderwerpen als het integriteitsbeleid, het vervullen van vertrouwensfuncties, geheimhoudingsbepalingen en het beperken van grondrechten publiekrechtelijk geregeld.

De bestaande wettelijke bepalingen over integriteit gehandhaafd in de Ambtenarenwet 2017 (art 4 t/m 11). Hetzelfde geldt voor de beperkingen die kunnen worden opgelegd ten aanzien van de uitoefening van grondrechten en het vervullen van vertrouwensfuncties (zie Ambtenarenwet 2017, art 12 en 13). De ambtenaar behoudt dus een bijzondere status. Dit betekent onder andere dat de ambtenaar ook onder de nieuwe Ambtenarenwet:

  • verplicht is om de eed of belofte af te leggen;
  • verplicht is tot geheimhouding van informatie die hij in het kader van zijn functie heeft verkregen, voor zover dit uit de aard van de informatie volgt;
  • zonder toestemming van zijn werkgever geen giften van derden mag aannemen;
  • geen nevenwerkzaamheden mag verrichten als daardoor de goede vervulling van zijn functie  of het goede functioneren van de openbare dienst in gevaar komt;
  • verplicht is om mogelijk riskante nevenwerkzaamheden te melden.

Overheidswerkgevers zullen er straks voor moeten zorgen dat de ambtenaar bij indiensttreding de eed of belofte aflegt.

Voor wie geldt de nieuwe Ambtenarenwet?

Door de nieuwe definitie van het begrip ’overheidswerkgever’ komen er (groepen) ambtenaren bij. Ook vallen er groepen ambtenaren juist niet onder de Wnra en zijn er groepen die wel hun publiekrechtelijke aanstelling houden, maar geen ambtenaar worden in de zin van de Ambtenarenwet 2017. Omdat de huidige Ambtenarenwet vervalt, wordt hun positie in aanpassingswetgeving geregeld. Op de pagina Valt uw organisatie onder de Wnra? kunt u bekijken of de Wnra voor u gaat gelden. 

Er komen nieuwe ambtenaren bij

Na de inwerkingtreding van de Wnra wordt de nieuwe Ambtenarenwet ook van toepassing op werknemers die nu op basis van een arbeidsovereenkomst werken bij een organisatie die in de nieuwe Ambtenarenwet is gedefinieerd als een ‘overheidswerkgever’. Voor deze groep nieuwe ambtenaren zullen de veranderingen minder ingrijpend zijn dan de veranderingen voor de ambtenaren die nu nog een eenzijdige aanstelling hebben.

Dit is bijvoorbeeld het geval bij het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), de Sociale Verzekeringsbank (SVB), De Nederlandsche Bank N.V. (DNB), TNO, Staatsbosbeheer, de Stichting Autoriteit Financiële Markten, het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR), Cultuurfondsen, de Stichting Vervangingsfonds en de Stichting Participatiefonds.

Nu nog geen ambtenaar, maar straks wel?

De medewerkers die straks ambtenaar worden omdat hun organisatie ‘overheidswerkgever’ wordt, vallen op dit moment al onder het private arbeidsrecht. Zij hebben bijvoorbeeld al een arbeidsovereenkomst. Een aantal dingen verandert wel:

  • de medewerkers behouden een arbeidsovereenkomst naar burgerlijk recht, maar zij krijgen de ‘status’ van ambtenaar;
  • de regels die volgen uit de nieuwe Ambtenarenwet over onder andere de ambtseed, diverse integriteitsvoorschriften, geheimhouding en beperkingen in het openbaren van gedachten en gevoelens en beperkingen in het recht van vergadering en betoging worden van toepassing;
  • de nieuwe ambtenaren zullen dus een ambtseed moeten afleggen;
  • als er afwijkende voorschriften zijn opgenomen in bestaande arbeidsovereenkomsten en cao’s, zullen deze zo nodig moeten worden aangepast aan de Ambtenarenwet.

Enkele groepen vallen juist niet onder de Wnra

Enkele groepen vallen juist niet onder de Wnra. Zij vormen een uitzondering. Op hen wordt de nieuwe Ambtenarenwet niet van toepassing. Zij krijgen dus niet te maken met het private  arbeidsrecht, maar houden hun huidige positie. Dit zijn onder andere medewerkers van de overheidssectoren politie en defensie, rechters en officieren van justitie en politieke ambtsdragers, zoals Kamerleden, burgemeesters en wethouders.

Kortom:

Ambtenaren, de ambtenarenstatus en specifieke regels voor ambtenaren blijven. Afhankelijk van de categorie waaronder uw organisatie valt, kan er iets veranderen in de rechtspositie van uw medewerkers. Raadpleeg de pagina Aan de slag om te bepalen welke stappen u moet zetten om de overgang naar de nieuwe Ambtenarenwet soepel te laten verlopen.